Choć europejski detaliczny rynek energii elektrycznej zliberalizowano dawno temu, tylko w niektórych krajach wdrożenie inteligentnych liczników doprowadziło do powszechnej dostępności i popularności innowacyjnych produktów, takich jak dynamiczne taryfy detaliczne. W obliczu przyspieszającej elektryfikacji systemu energetycznego i gospodarstw domowych warto przyjrzeć się tym wiodącym rynkom – dla inspiracji i żeby zrozumieć ekonomię zarządzania energią w domu w takich warunkach.
W tym artykule przyglądamy się strukturze (dynamicznych) detalicznych cen energii i jej wpływowi na optymalizację kosztów energii w zelektryfikowanych gospodarstwach domowych z fotowoltaiką i wysokim zużyciem energii (EV i pompa ciepła).
Jak rozumieć detaliczne ceny energii
Najpopularniejszy model taryfy dynamicznej podąża za ceną na europejskim rynku dnia następnego (day-ahead), np. Epex lub – w Skandynawii – Nord Pool. Cena, którą płacą odbiorcy końcowi, to jednak oczywiście nie tylko rynkowa cena wytworzenia energii. Składa się ona z co najmniej trzech składników, które zależą od kraju i regionu. Ponadto, aby zoptymalizować domowy system energetyczny pod względem finansowym, musimy znać również wartość energii wyprodukowanej przez domową fotowoltaikę.
Pierwszym składnikiem ceny energii jest koszt wytworzenia energii elektrycznej, który płacimy sprzedawcom energii lub przedsiębiorstwom energetycznym. Może to być cena stała lub cena spot. Umowy ze stałą ceną mogą też przewidywać różne stawki w dzień i w nocy – w niektórych krajach nazywa się je stawkami pozaszczytowymi. Tam, gdzie nasycenie inteligentnymi licznikami jest wysokie, a ceny są zmienne, popularne są taryfy dynamiczne. Tak jest w Skandynawii i krajach bałtyckich, gdzie hurtowe ceny energii są przenoszone na odbiorców końcowych w rozliczeniu godzinowym.
Drugim składnikiem jest taryfa sieciowa, czyli koszt przesyłu i dystrybucji energii. Może być ryczałtowa, zależna od mocy lub od ilości energii, a także statyczna lub dynamiczna. Opcji cenowych jest wiele – zależą od kraju i operatora sieci, na którego obszarze znajduje się odbiorca. Dość popularne są taryfy strefowe ze stawką dzienną i nocną. Dynamiczne taryfy sieciowe ze stawkami godzinowymi uważano dotąd za zbyt skomplikowaną i niesprawdzoną metodę wyceny. W niektórych krajach (np. w Holandii) obowiązują z kolei stałe taryfy sieciowe, które nie zachęcają skutecznie do efektywnego korzystania z sieci.
Wreszcie podatki i opłaty – składniki, które dodatkowo podnoszą wymienione wyżej koszty. Zazwyczaj są to opłata na rzecz odnawialnych źródeł energii (opłata OZE), akcyza i podatek VAT.
Jak uwzględnić w obliczeniach własną produkcję z fotowoltaiki
Ogólnie rzecz biorąc, na własnej produkcji z fotowoltaiki możesz zyskać finansowo na dwa sposoby:
- Zużywając energię z fotowoltaiki na miejscu, w domu. Opłaca się to przy wysokich cenach energii, a bardzo ważne jest to, że zużywając energię bezpośrednio na miejscu, unikasz opłat sieciowych (które mogą stanowić 30% ceny energii) i podatków
- Oddając energię do sieci i otrzymując za nią zapłatę
Jeśli wytwarzasz energię w instalacji fotowoltaicznej i możesz sprzedawać nadwyżki do sieci, uwzględnij też wartość własnej produkcji. Jeśli nie masz taryfy gwarantowanej (feed-in tariff) ani premii, a za energię dostajesz tylko cenę rynkową, zasadniczo najkorzystniej jest zużywać energię z fotowoltaiki na miejscu, w chwili jej wytworzenia. (Unikasz wtedy opłat sieciowych i podatków od energii wytworzonej na własne potrzeby). Jeśli jednak korzystasz z taryfy gwarantowanej, czasem bardziej opłaca się sprzedać nadwyżkę z fotowoltaiki do sieci w ciągu dnia i ładować EV w nocy, w godzinach niskich cen. Aby podejmować takie decyzje, musisz znać całkowity koszt energii i porównać go z ceną, jaką dostaniesz za oddanie energii z fotowoltaiki do sieci. Innymi słowy, kosztem zużycia własnej energii z fotowoltaiki jest utracony przychód, jaki przyniosłoby oddanie jej do sieci zamiast zużycia na miejscu.
Przykład z Estonii
W Estonii energię odbiorcom detalicznym sprzedaje mniej niż dziesięciu sprzedawców. Jest tylko jeden operator sieci dystrybucyjnej, do którego przyłączona jest większość odbiorców. Mimo to istnieje łącznie co najmniej 20 planów cenowych na zakup energii i ponad 5 różnych planów usług sieciowych.
W zależności od struktury wytwarzania i dostępności mocy przesyłowych w regionie (a także pory roku i wielu innych czynników) ceny mogą być niższe w dzień albo w nocy. Zsumowanie godzinowych składników ceny energii daje łączną cenę dla każdej godziny, na podstawie której można zdecydować, czy uruchomić urządzenia.
Składniki końcowej ceny energii pokazuje kolejny wykres (przy cenie energii na poziomie 60 EUR/MWh w danej godzinie). Widać, że sama cena wytworzenia energii stanowi mniej niż połowę łącznej ceny za kWh, którą płacisz jako gospodarstwo domowe, pobierając energię z sieci. Jeśli masz w domu fotowoltaikę, oznacza to też, że oszczędzasz wszystkie te dodatkowe koszty podatków i opłat sieciowych – ale jeśli korzystasz z taryfy gwarantowanej, sprzedaż energii może nadal być bardziej atrakcyjna niż autokonsumpcja, co wyjaśniamy poniżej.
Przyjrzyjmy się teraz dwóm dniom z tego lata o różnych profilach cen spot. 17 lipca ceny spot układały się według typowego dla tego lata schematu – w ciągu dnia były niższe niż w nocy.
Niebieska linia na wykresie to cena spot (cena rynkowa). Czerwona linia to faktyczna detaliczna cena energii dla odbiorcy, czyli cena spot powiększona o podatki i opłaty sieciowe. Zielona linia pokazuje koszt (alternatywny) wykorzystania własnej produkcji z fotowoltaiki, czyli cenę, jaką dostaniesz, oddając energię do sieci bez specjalnej taryfy gwarantowanej (FIT) – otrzymujesz wtedy po prostu cenę spot. Żółta linia pokazuje z kolei koszt wykorzystania własnej energii z fotowoltaiki w wariancie, w którym przy oddawaniu energii do sieci korzystasz ze stałej taryfy gwarantowanej doliczanej do ceny spot. Wszystko to są rzeczywiste dane z Estonii z 17 lipca 2023 r.
W tym przykładzie najtańsza w ciągu dnia jest Twoja własna energia z fotowoltaiki – zarówno z taryfą gwarantowaną, jak i bez niej. W wiele dni tego lata widzieliśmy w południe nawet ujemne ceny, również 17 lipca. W takich sytuacjach jak najbardziej sensowne jest ładowanie EV lub uruchamianie innych przesuwalnych odbiorników w czasie produkcji z fotowoltaiki (niezależnie od tego, czy masz FIT).
W poprzednich latach schemat wyglądał jednak raczej tak jak 30 maja tego roku – ceny spot były, odwrotnie, wyższe w ciągu dnia. W takim przypadku bardziej opłaca się sprzedawać produkcję z fotowoltaiki do sieci w ciągu dnia i ładować EV w tanich godzinach nocnych.
Podsumowanie
Podsumowując: w gospodarstwach prosumenckich z fotowoltaiką optymalizacja zużycia pod kątem kosztów jest bardziej złożona niż samo szukanie najtańszych godzin na rynku spot czy stawianie zawsze autokonsumpcji przed sprzedażą do sieci. Obliczenia robią się jeszcze ciekawsze i bardziej złożone, gdy dołożymy magazyn energii albo gdy oprócz ceny weźmiemy pod uwagę także emisyjność CO2 lub optymalizację łączną. Oba tematy zostawiamy na przyszłe wpisy.
Jeśli chcesz czytać więcej takich treści, obserwuj nas na Twitterze lub LinkedInie – a może chcesz zapisać się na listę oczekujących na naszą nadchodzącą aplikację, która pomaga zelektryfikowanym gospodarstwom domowym optymalizować zużycie energii w scenariuszach takich jak powyższy? Aktywnie szukamy testerów, którzy chcieliby wypróbować aplikację i podzielić się z nami opinią.